Blog Paul Ponsaers

19de-eeuwse magistratuur in Brussel - Oktober 2009

Laatst was het zover.. . De kelders van het prestigieuze gerechtsgebouw inBrussel, waar de gerechtelijke dossiers gearchiveerd wordery hadden last van waterdoorsijpeling. De dossiers van de Rechtbank van Koophandel liepen nogal wat schade op. Het gebouw is ontwoqpen door architect Joseph Poelaert, de Belgische Piranesi, in opdracht van Leopold II, en de bouw duurde van 1866 tot 1883. ln de negentiende eeuw werd het beschouwd als het grootste gebouw ter wereld, groter dan de Vaticaanse Sint-Pietersbasiliek, en die is groot. Het centrum van het gebouw wordt'Ia salle des pas perdus' genoemd (de zaal van de verloren stappen), een zuilerzaal van 3600 vierkante meter waar rechtzoekenden in afwachting van hun proces met hun advocaat kunnen vertoeven. Volgens de overlevering zouden de kelders van het gebouw het hart (geweest) zijn van obscure organisaties die hun oorsprong vinden in de vrijmetselarij. Niemand heeft het ooit goed begrepery maar er zijn gangen die nergens naartoe leiden en die afgesloten zijn door hekken waarvan niemand officieel de sleutel heeft. Het doet denken aan Joseph K. uit Het proces van Frarz Kafka, die op zoek moet gaan in de archieven van justitie om erachter te komen waar hij eigenlijk voor teÍecht moet staan.

 

Ik vind het allemaal wat bombastisch maar historisch is het zeker wel. Functioneel is het alvast niet, een doorsnee burger loopt er steevast verloren en nog in augustus gingen er drie gevangenen aan de haal. Het gebouw heeft lange tijd als toonbeeld gefunctioneerd voor wat justitie voor de burger hoorde te zijn: gigantisctr, afstandelijk, respectabel, kortom indrukwekkend. Intussen zijn de denkbeelden over wat justitie hoort te zijn in onze samenleving grondig gewijzigd. Mensen verwachten een justitie op mensenmaat.

 

Wellicht had Victor Horta, de meester-architect van de Brusselse art nouveau, gelijk toen hij het Poelaertgebouw omschreef als 'cyclopische architectuur zonder kennis van de menselijke schaal'. ln augustus laat de federale politie via de pers weten dat zij een dossier doorsfuurt naar de minister van Justitie, uit vrees voor een doofpotoperatie. Het zou gaan om een reeds langlopend onderzoek naar een vermeende corrupte toprechter van de Brusselse Rechtbank van Koophandel die vonnissen op bestelling uitgesproken zou hebben voor bepaalde advocaten. Het onderzoek lijkt volgens de politie dood te lopen op de onwil van bepaalde leden van de Brusselse magistratuur, die niet lijken te willen bewegen. Terloops: toeval wil dat het precies om de rechter gaat die enige tijd terug de regeringsvriendelijke uitspraak velde in eerste aanleg over de verkoop van Fortis aan BNP Parisbas. Volgens de behokken rechter werden al haar beslissingen van de voorbije tien jaar grondig onderzocht door het Hof van Beroep in het kader van een tuchprocedure'.

 

Wat is er nu van? Als de waterinsijpeling in de kelders van het gerechtsgebouw het archief van de Rechtbank van Koophandel van Brussel heeft getroffen lijkt het wel alsof deze zaak de eerstvolgende jaren niet uitgeklaard zal raken. Uiteraard is dit allemaal toeval, maar het is geen toeval dat de in 2006 in het vooruitzicht gestelde klachtenafhandeling door burgers tegen leden van de magistratuur haar definitief beslag nog steeds niet gekregen heeft. Ondanks het feit dat het water aan de lippen staat, blijven bepaalde segmenten van de Belgische magishatuur zich gedragen als het negentiendeeeuwse gebouw aan het Poelaertplein, en trachten zij de wetgever af te remmen in het voomemen transparantie te brengen in hun beroepsgroep.