Blog Paul Ponsaers

De mensen ernstig nemen? - Januari 2008

Meer dan ooit voorheen is het publiek opinie onderzoek doorgedrongen, zo ook in de criminologie. Denk maar aan de Politiemonitor in Nederland, of de Veiligheidsmonitor in Vlaanderen. Resultaat hiervan is dat met de regelmaat van de klok gevraagd wordt aan de bevolking hun mening over één en ander te geven. Het gaat dan over “onveiligheidsgevoelens”, over de “beoordeling van de politie”, over hun “concerns”, edm. Dit soort van bevragingen gaat uit van de achterliggende gedachte dat het belangrijk is om de meningen en opinies te kennen die leven in de samenleving, en dat het beleid hierop dient afgestemd. “De mensen ernstig nemen”, zo heet het dan. Niks mis mee. Al te lang werd het veiligheidsbeleid over de hoofden van de mensen heen gevoerd. Klopt.

 

En toch ... Toch zijn er een reeks van bezwaren. Het publiek opinie onderzoek richt zich in principe tot een toevalssteekproef uit de bevolking. Meestal betekent dat : een steekproef uit de telefoongids. Methodologen doen moeilijk als zij beweren dat het risico op selectieve uitval groot is en de moeilijke bereikbare groepen in de samenleving uit de bevraging vallen. “Je kunt niet alles hebben”, zo luidt het dan, “op deze manier komen we toch te weten hoe grote groepen erover denken”. Niet dan? Natuurlijk wel, maar niet alle groepen in de samenleving. Diegenen die een andere taal spreken, die niet officieel verblijven, die onbereikbaar zijn, die niet in de telefoongids staan, en nog vele anderen die nu net niet de middenmoot uitmaken, komen niet aan de bak. Niet gehoord, niets mee te maken? Representativiteit?

 

Overigens levert dergelijk publiek opinie onderzoek niet zelden een overvloed aan puur beschrijvende informatie op. De verwachting is dan dat het beleid met dat materiaal aan de slag gaat. Alsof de resultaten van dergelijk opinie onderzoek onmiddellijk doorvertaald kunnen worden naar te nemen maatregelen. “Doen wat de mensen willen wat het beleid doet”, zo heet dat dan. Een beleidsmaker die appelleert aan de behoeften van het volk en die belooft hen alles te geven wat ze nodig hebben. Is dat niet de gangbare definitie van een populist? Wat is nog het verschil tussen dit soort van onderzoek en een referendum? En dan rijst meteen de vraag wat de toegevoegde meerwaarde is van een vertegenwoordigende democratie? Representativiteit?

 

Het beleid gaat met de resultaten van publiek opinie onderzoek ook wel eens selectief om. Beleid bestaat er dan in uit de grote grabbelton aan resultaten die dingen naar voor te halen die het bestaande beleid bevestigen. Op deze manier wordt publiek opinie onderzoek niet langer als beleidsvoorbereiding gehanteerd, maar veeleer als selectieve beleidsconfirmatie. De indruk wordt gewekt dat de mensen au sérieux genomen worden, maar de bottom-line is dat het beleid reeds bestaat voordat de onderzoeksresultaten bekend zijn. Representativiteit?

 

Ach, kom. Het beleidsondersteunend publiek opinie onderzoek gedijt goed, moeten we als onderzoekers daar dan zo moeilijk over doen? Natuurlijk wel. De perceptie wordt immers gewekt dat het beleid evidence based is, stevig betimmerd. Er wordt een perceptie gewekt over het beleid, op basis van percepties van burgers over de werkelijkheid. Uiteindelijk wordt de wetenschapper met een vriendelijk schouderklopje bedankt voor bewezen diensten en ... heeft hij braafjes zijn rol vervuld van volgzaam facilitator van de handhaving van het bestaande. Representativiteit?